De vleeswording
De vleeswording behoort tot de kern van het christelijk geloof en vormt tegelijkertijd een van zijn
diepste mysteries. Wanneer de kerk belijdt dat het Woord vlees is geworden, belijdt het niet
slechts een historisch feit, maar een Goddelijke werkelijkheid die het bestaan van de mens
fundamenteel raakt. God is zelf de menselijke geschiedenis binnengetreden, niet van buitenaf,
maar van binnenuit, door werkelijk mens te worden. Deze belijdenis roept echter ook vragen op.
Wat betekent het dat de Zoon van God vlees heeft aangenomen? Waarom moest Hij uit een
maagd geboren worden? En hoe kan het dat wij in Christus zowel menselijke zwakheid als
goddelijke macht zien?
De antwoorden op deze vragen duiden op verlossing, openbaring en gemeenschap met God.
Het Schrift, de overlevering van de kerk en de leer van de kerkvaders tonen ons dat de
vleeswording het fundament is waarop alles rust. Door de vleeswording wordt zichtbaar wie
God is, wie de mens is, en hoe God de mens geneest van binnenuit en tot Zichzelf terugbrengt.
Jezus Christus is geboren uit de maagd Maria om te laten zien dat Zijn komst in de wereld het
werk van God is en niet het resultaat van een menselijke geboorte. Zoals de engel tegen Maria
zei: “De Heilige Geest zal over u komen… daarom zal ook het Heilige Dat uit u geboren zal
worden, Zoon van God genoemd worden” (Lukas 1:35). Zo nam Christus een menselijke natuur
aan uit Maria, maar zonder zonde, omdat de Heilige Geest haar schoot heiligde. Daardoor is Hij
volledig Mens door Maria en volledig God in één natuur, als het eeuwige Woord dat vóór alle
tijden uit de Vader is geboren.
De geboorte uit een maagd laat zien dat Christus niet zomaar een profeet of leraar is. Het
probleem van de mensheid was niet onwetendheid, maar de aantasting van onze menselijke
natuur door de zonde. Daarom stuurde God geen profeet, maar Hij kwam Zelf, zodat Hij de
menselijke natuur van binnenuit kon genezen. De heilige St. Athanasius legt uit dat het Woord,
wat de hele schepping vervult, Zich in een menselijk lichaam aan ons heeft geopenbaard. Hij
maakt hierbij de vergelijking met het menselijke verstand, wat zich uit via de tong. De glorie van
God kunnen wij niet zien of verdragen, maar door als Mens te komen, konden de mensen Hem
destijds benaderen, horen en zien. Vanaf het eerste moment van Zijn komst, is de goddelijke en
menselijke natuur onafscheidelijk verenigd. Daarom zien wij bij Christus menselijke
eigenschappen: Hij heeft honger, Hij huilt en Hij wordt moe, maar ook goddelijke daden: Hij
vergeeft zonden, geneest zieken en overwint de dood. Zijn geboorte uit de maagd toont dat Hij
God is die Mens is geworden, zodat Hij onze natuur kon aannemen en ons Zijn eigen leven kon
geven.Christus verscheen ook als mens om ons te onderwijzen en voor ons toegankelijk te zijn. Wij
kunnen God in Zijn volledige glorie niet bevatten of aanzien; om die reden straalde het gezicht
van Mozes na een ontmoeting met God. Door als mens te verschijnen, werd Christus
benaderbaar. Hij voelt met ons mee, zowel verdriet als verraad heeft Hij zelf ervaren. Wij vinden
troost in het feit dat zelfs de volmaakte Mens zo werd behandeld.
Door de zondige gesteldheid van de mens is het wezenlijk gescheiden van God en deze kloof is
niet uit eigen kracht te overbruggen. In Zijn barmhartigheid heeft God echter zelf het initiatief
genomen om deze kloof te overbruggen: Hij is de mens tegemoet gekomen door in menselijke
gedaante te verschijnen. Door deze goddelijke neerbuiging heeft Hij de mensheid verheven en
tot God gebracht, zonder dat de mens daarin een verdienste of actieve bijdrage had. Juist hierin
ligt de kern van het geloof besloten: niet de menselijke opgang tot God staat centraal, maar
Gods vrije en genadige toenadering tot de mens.
Jezus koos ervoor om niet op een spectaculaire manier te verschijnen, omdat Zijn doel niet was
om mensen te overweldigen of te dwingen tot geloof. In plaats daarvan kwam Hij nederig als
mens om de menselijke natuur te genezen, te verlossen en te onderwijzen. Zoals de heilige
Athanasius uitlegt, moest God de menselijke natuur aannemen om de corruptie van binnenuit te
herstellen.
De heilige Athanasius maakt duidelijk dat verlossing zonder vleeswording niet effectief zou zijn
geweest. Hij gebruikt de metafoor van vuur en stro. Stro is brandbaar en wordt verwoest door
vuur. Als men stro wil beschermen tegen vuur, kan men het in een onbrandbare stof wikkelen.
Op dezelfde manier kon de corruptie van het lichaam alleen overwonnen worden door dat
lichaam te “omhullen” met de aanwezigheid van het Woord. Alleen door zelf de menselijke
natuur aan te nemen en de dood te ondergaan, kon God de dood van binnenuit vernietigen en
het lichaam vernieuwen.
Gods gerechtigheid vereiste bovendien dat Hij trouw bleef aan Zijn belofte dat de dood het
gevolg zou zijn van zonde. God kon de mensheid niet eenvoudig vergeven zonder de gevolgen
van de zonde serieus te nemen. Door mens te worden en Zelf de dood te ondergaan, voldeed
God aan de eis van gerechtigheid, terwijl Hij tegelijkertijd Zijn barmhartigheid en liefde
openbaarde door de mensheid te redden.
Hoewel Jezus in Zijn uiterlijk een gewoon mens was, openbaren Zijn werken Zijn goddelijke
natuur. De heilige Athanasius wijst erop dat de wonderen van Christus, Zijn overwinning op de
dood en vooral Zijn verrijzenis, verder gaan dan wat enig mens kan doen. De opstanding vormt
de meest overtuigende bevestiging van Zijn Goddelijkheid. Door uit de dood op te staan, liet
Christus zien dat Hij macht heeft over de dood, iets wat alleen God kan.
In de heilige liturgie zegt de priester voor de communie dat dit het levengevende Lichaam is dat
de eniggeboren Zoon van God heeft aangenomen uit de zuivere Heilige Maagd Maria, en dat Hij
dit lichaam één heeft gemaakt met Zijn Goddelijkheid zonder vermenging, zonder verwarring en
zonder verandering. Deze woorden maken duidelijk dat er sprake is van een ware eenheid
tussen de goddelijke en menselijke natuur van Christus, zonder dat deze naturen met elkaar
vermengd of veranderd zijn.
Als resultaat van deze eenheid bestaat er één natuur (één entiteit), maar deze bezit alle
eigenschappen van beide naturen: zowel alle goddelijke als alle menselijke kenmerken. Vanwege
deze onscheidbare eenheid worden alle handelingen van Christus toegeschreven aan Hem als
geheel, en niet aan Zijn goddelijke natuur alleen of Zijn menselijke natuur alleen. Zo wordt de
Zoon des mensen beschreven als Degene die zonden vergeeft en zal oordelen, terwijl
tegelijkertijd wordt gezegd dat de Heer der heerlijkheid gekruisigd werd en stierf.
Een vergelijkbaar voorbeeld zien wij bij onszelf. Ieder mens bestaat uit ziel en lichaam, maar wij
spreken altijd over onszelf als één persoon. Wij zeggen niet “mijn lichaam sliep”, maar “ik sliep”.
Op dezelfde manier is Christus één: volledig God en volledig mens, onafscheidelijk verenigd.
De vleeswording houdt in dat de eeuwige Zoon van God werkelijk Mens is geworden zonder op
te houden God te zijn. Door Zijn geboorte uit de maagd Maria nam Christus de volledige
menselijke natuur aan, zonder zonde, en openbaarde Hij Zich als de volmaakte eenheid van de
goddelijke en menselijke natuur. Deze vleeswording was noodzakelijk om de door zonde
aangetaste menselijke natuur van binnenuit te genezen, de kloof tussen God en mens te
overbruggen en recht te doen aan zowel Gods gerechtigheid als Zijn barmhartigheid. In Christus’
ene persoon zijn beide naturen onafscheidelijk verenigd, waardoor Zijn menselijke en goddelijke
daden één geheel vormen. Zo openbaart de vleeswording zich als het fundament van de
verlossing: God werd in nederigheid mens om de gemeenschap met God te herstellen.